//-->
home
programs
kirsty in Australia
our schools
alola movies
news / reports
support alola in australia - alola australia
what to do
register
first lady
goodwill ambassador
friends of alola uk
contact us
about alola
about east timor
jobs@alola

 



 

 

Portuguese

Tetun

konferénsia Feto ba Dame
 
Marsu, loron 5-6 2009 iha Dili, Timor-Leste

 
 Feto nu'udar ajente kriativu ba Dame
 

Konferénsia Internasionál Feto ba Dame ba dala rua, sei realiza iha Dili, Timor-Leste, iha loron 5-6 Marsu 2009. Tema mak "Feto nu'udar ajente kriativu ba Dame".

Konferénsia ida-ne’e sei fó oportunidade ba feto husi mundu tomak atu fahe sira nia esperiénsia kona-ba maneira oioin atu pasa husi konflitu ba Dame, atu hetan justisa no solidariedade, atu rekoñese no valoriza kultura tradisionál, enkuantu hamenus ninia impaktu negativu iha sosiedade.

Liuhosi uza teatru, múzika, arte vizuál no konta istória durante tempu konferénsia, ami hein katak atividade artístika kbiit-boot sira-ne'e bele ajuda ita hotu esplora kle'an liután kestaun ne'ebé nu'udar dezafiu boot hirak-ne'e.
 
Ministériu Negósiu Estranjeiru Noruega nian maka fó apoiu ba Konferénsia ida-ne’e.



Kona-ba Konferénsia

 
Iha mundu tomak feto sira hetok hetan ona oportunidade atu hola parte iha dezenvolvimentu ba sira-nia komunidade no hamenus barreira ne’ebé taka dalan bazeia ba jéneru. Maibé, ba feto sira iha nasaun barak, kultura kontinua nafatin nu'udar obstákulu prinsipál ba sira nia esforsu atu hamenus dezigualdade entre seksu. Feto no mane sira presiza serbisu hamutuk atu nune’e Dame no dezenvolvimentu bele buras, liuliu iha ambiente pós-konflitu ne'ebé fó impaktu ba feto sira-nia asesu ba edukasaun,  serbisu no prosesu foti desizaun.
Konferénsia Feto ba Dame dahuluk hala’o iha Jakarta, Indonézia, iha 2007 no hetan apoiu husi Ministériu Negósiu Estranjeiru Noruega nian.
 
Timor-Leste laran-kmanek tanba ema hili ami-nia nasaun atu sai fatin ba segundu Kongresu Internasionál Feto ba Dame. Hanesan mós feto iha nasaun seluseluk, durante tempu naruk iha luta ba ukun-rasik an, feto Timor-Leste nian mós kontribui ba prosesu independénsia ho papél oioin. Durante tinan ruanulu-resin-lima nia laran ami nia feto-maluk timoroan luta atu aguenta moris iha okupasaun militár indonézia nia okos.

Ohin loron feto timoroan buka atu hetan sira-nia kapasidade fiar an iha papél foun oioin iha sosiedade Timor-Leste ne’ebé sistema patriarkál maka domina hela. Tempu okupasaun hotu ona maibé violénsia doméstika no violénsia kulturál sei kontinua domina parte importante iha feto timoroan sira-nia moris.

Konferénsia sei kria oportunidade ba feto sira husi mundu tomak hodi kolabora hamutuk ho feto timoroan no liuhosi diskusaun no atividade artístika bele hetan dalan atu uza sira-nia esperiénsia hodi transforma konflitu ba Dame. Konferénsia sei inklui atividade sira hanesan tuirmai ne'e:

Estudante sira halo investigasaun kona-ba feto nia papél iha konflitu no dame.

Artista sira sei hala'o workshop fulan ida molok konferénsia atu kria arte vizuál no performativu atu reflete kona-ba konflitu, nia impaktu ba feto no maneira ne’ebé kriativu hodi la'o ba oin.

Loron rua ho sorumutu iha workshop, painél, sesaun plenária no artista sira-nia aprezentasaun oioin.

Durante semana 14 sei iha espozisaun lemo-rai atu hatudu no halekar rezultadu sira, arte, aprezentasaun artístika no teatru husi konferénsia ne'e iha distritu sira hotu iha Timor-Leste.
 
Programa konferénsia
 

Konferénsia sei hala’o iha loron 5 – 6 Marsu 2009, iha Dili, Timor-Leste

Durante loron rua sei iha sesaun plenária, painél-diskusaun,
workshop no aprezentasaun artístika atu nune’e partisipante sira hotu bele fahe sira nia esperiénsia kona-ba feto  nu'udar ajente kriativu ba Dame. Tema sira iha konferénsia mak tuirmai ne'e:

  • Kria espasu ba Dame: Feto nia esperiénsia iha Harii-Dame no rekonstrusaun;
  • Lian ba Mudansa: Lian feto ninian iha polítika no prosesu halo desizaun iha sosiedade pós-konflitu ;
  • Feto nia estratéjia ne’ebé kriativu ba independénsia ekonómika iha sosiedade pós-konflitu;
  • Justisa no solidariedade ba Feto Sobrevivente:
  • Justisa ba feto sobrevivente sira ne’ebé terus iha funu laran no
  • Justisa ba feto sobrevivente husi violénsia bazeia ba jéneru
  • Interasaun entre justisa formál no tradisionál;
  • Impaktu kultura no relijiaun nian  ba feto nia direitu, liuliu iha área hanesan Direitu Reprodutivu no Feto nia Folin (Barlake);
  • Feto no arte iha sosiedade pós-konflitu: Mai ita ko'alia kona-ba Dame!

 

Oradór sira

 

  • Kirsty Sword Gusmao – Prezidente Fundasaun Alola no Embaixadora Laran-Kmanek nian ba Edukasaun, Timor-Leste.
  • Ambispu Gunnar Staalsett  - Reprezentante Espesiál husi Noruega ba Timor-Leste
  • Soraya Kamaruzaman -  Aceh Flower - Indonézia 
  • Maria Domingas Fernandes Alves – Ministra Solidariedade Sosiál nian, Timor-Leste
  • Mana Lourdes – ISMAIK Dare, Timor-Leste
  • Helen Hakena – Ajénsia Dezenvolvimentu ba Feto Leitana Nehan, Bouganville
  • Eunice Inácio  -  Programa Harii-Dame iha Angola

 

Partisipante sira


Konferénsia ida ne’e hein atu atrai partisipante na'in-200:

  • Partisipante na'in-100 husi Timor-Leste
  • Partisipante internasionál bele to'o 60
  • Reprezentante bele to'o 40 husi organizasaun Feto nian, Organizasaun la-governamentál, Instituisaun  Governu nian no Ajénsia ONU nian.

Kritériu tuirmai ne'e sei aplika ba kandidatu sira ne’ebé atu partisipa:
Partisipante timoroan

  • Feto ne’ebé fó influénsia ba sira-nia komunidade
  • Ko'alia tetun, portugés, lian Indonézia ka inglés
  • Tenke husi organizasaun sira iha baze, ka lider komunidade nian
  • Proativu no badinas defende nia pontudevista iha diskusaun
  • Komprende kona-ba kestaun ne’ebé iha ligasaun ba sira-nia komunidade no liuliu buat ne’ebé afeta feto sira
  • Tenkesér Feto

Partisipante Internasionál

  • Feto ne’ebé envolve iha Harii-Dame
  • Ko'alia inglés ka portugés
  • Buka fundus rasik ba ida-idak nia viajen no akomodasaun
  • Másimu partisipante na'in-rua husi nasaun ida-idak
  • Nasaun Pós-konflitu sira sei hetan prioridade

 

Komisaun organizadora


Fundasaun Alola
Ministériu Negósiu Estranjeiru Noruega nian
Sekretária Estadu nian ba Promosaun Igualdade
Fokupers
Asia Pacific Support Collective Timor Leste (APSCTL)
Judicial System Monitoring Programme (JSMP)
Memória Viva
Universidade Nacional Timor Lorosa'e (UNTL)
Misaun Integrada Nasoins Unidas nian iha Timor-Leste (UNMIT)
Nasoins Unidas nia Fundu ba Dezenvolvimentu Feto nian (UNIFEM)
Kontakta ami
Ba informasaun seluk tan bele kontakta koordenadór konferénsia nian
Filomena Barros dos Reis
Mena.peace@alolafoundation.org ka filopau@yahoo.com
Telemovel: (+670) 723 8463